Avrupa Yeşil Mutabakatı Yolunda Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı: Bina Sektörünün Dönüşümünde Ortak Zemin

Bina sektöründe çok aktörlü işbirliklerine dayalı ortak bir zemin oluşturmak amacıyla 2024 yılında Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı (TSBA) kurulmuştur. Ağ, Avrupa Birliği eş finansman desteğiyle WRI Türkiye liderliğinde, Sıfır Enerji ve Pasif Ev Derneği (SEPEV) ortaklığında ve Danimarka Yeşil Büyüme Ağı (DGGN) işbirliğiyle hayata geçirilmiştir.

İklim Krizi ve Bina Sektörünün Kritik Rolü

Günümüzde sosyal yaşam, ekonomi ve altyapı sistemleri, geçmişten günümüze uzanan iklim koşullarına göre şekillenmiştir. Ancak artık bu koşullar hızla değişiyor. Bilimsel kanıtlar, insan faaliyetlerinin iklim değişikliğine neden olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu değişim, insan sağlığından şehir altyapılarına, enerji, gıda ve su kaynaklarına kadar bir dizi farklı sosyal, kültürel ve doğal kaynağı olumsuz etkiliyor.

2015 Paris Anlaşması ve ardından gelen 2019 tarihli Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM), bu değişime karşı küresel bir yön çizmektedir. Avrupa Komisyonu tarafından hayata geçirilen Avrupa Yeşil Mutabakatı; Avrupa Birliği’nin 2050 yılına kadar iklim nötrlüğüne ulaşmasını hedefleyen kapsamlı bir dönüşüm planıdır. Enerji, ulaşım, tarım, sanayi ve bina gibi tüm sektörleri kapsayan mutabakat, ekonomik kalkınmayı, sosyal refahı ve çevresel sürdürülebilirliği birlikte ele almayı amaçlamaktadır.

Bina sektörü bu dönüşümde kritik bir öneme sahiptir. Dünya genelinde enerji tüketiminin ve sera gazı emisyonlarının yaklaşık üçte birinden sorumlu olan bina kaynaklı enerji tüketimi ve emisyonlar; yalnızca binaların kullanım sürecindeki enerji kullanımıyla sınırlı kalmayıp, beton, çelik ve alüminyum gibi enerji yoğun yapı malzemelerinin üretimiyle de doğrudan ilişkilidir. Aynı zamanda iklim değişikliğine en savunmasız sektörlerden biri olan binalar; sıcak hava dalgaları, sel ve fırtına gibi aşırı hava olaylarından doğrudan etkilenmekte; kullanıcıların sağlık, konfor ve verimliliğini tehdit etmektedir.

Avrupa’daki Dönüşüm ve Türkiye’nin Rolü

Avrupa Yeşil Mutabakatı, Avrupa Birliği’nin 2050 yılına kadar iklim nötr bir kıta olma hedefini ortaya koyarken sadece AB üyesi ülkeler için değil, küresel ticaret ortakları açısından da önemli bir dönüşüm sürecini beraberinde getirmiştir. Türkiye’nin dış ticaretinde büyük paya sahip olan Avrupa pazarıyla olan ekonomik ilişkiler, ülkemizin bu dönüşüme uyum sağlama ihtiyacını daha da kritik hale getirmektedir. AYM’nin temel araçlarından biri olan Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), başta sanayi olmak üzere enerji, ulaşım ve bina gibi yüksek emisyonlu sektörlerde karbon azaltımına yönelik adımların atılmasını zorunlu kılmaktadır.

12 Nisan 2024’te Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanan ‘Gözden Geçirilmiş Binalarda Enerji Performansı Direktifi’, bu alanda bir başka önemli dönüm noktasıdır. Direktif, tüm yeni binaların 2030 itibarıyla sıfır emisyonlu olması gerektiğini ve 2050’ye kadar Avrupa’daki tüm bina stokunun karbonsuz hale getirilmesini hedeflemektedir. Aynı zamanda, düşük performanslı binaların yenilenmesini zorunlu kılarak sosyal adaleti gözetmekte ve enerji yoksulluğuyla mücadeleye katkı sunmaktadır.

Türkiye’de ise bina sektörü, nihai enerji tüketiminin yaklaşık %32’sini oluşturarak sanayiyle eşit düzeyde enerji harcamaktadır. Bu nedenle Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedeflerine ulaşmasında bina sektörünün oynayacağı rol son derece büyüktür. Üstelik AB ile derin ekonomik ilişkileri olan Türkiye’de, Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın getirdiği standartlara uyum sağlamak sadece çevresel değil aynı zamanda ticari ve stratejik bir gereklilik haline gelmiştir.

Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı: Ortak Bir Öğrenme ve Dönüşüm Platformu

Tam da bu noktada, bina sektöründe çok aktörlü işbirliklerine dayalı ortak bir zemin oluşturmak amacıyla 2024 yılında Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı (TSBA) kurulmuştur. Ağ, Avrupa Birliği eş finansman desteğiyle; WRI Türkiye liderliğinde, Sıfır Enerji ve Pasif Ev Derneği (SEPEV) ortaklığında ve Danimarka Yeşil Büyüme Ağı (DGGN) işbirliğiyle hayata geçirilmiştir.

TSBA, bina sektörünü Avrupa Yeşil Mutabakatı hedefleriyle uyumlu hale getirmek ve sektörün dönüşümünü desteklemek amacıyla faaliyetlerini sürdürmektedir. Ağın temel amacı; bina sektörü paydaşlarının farkındalığını arttırmak, kapasitelerini güçlendirmek, iyi uygulamaları yaygınlaştırmak ve kurumlar arası diyaloğu teşvik ederek işbirliklerini geliştirmektir.

TSBA, sadece teknik kapasite geliştirme değil, aynı zamanda bir öğrenme, paylaşma ve dönüşüm alanıdır. Ağ; disiplinler arası bir yaklaşımla sektörel öncelikleri tespit etmeyi, ortak öğrenme ortamları oluşturmayı ve politika yapıcılarla uygulayıcılar arasında köprü kurmayı hedeflemektedir.

Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı’nın Paylaşım Platformu

Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı (TSBA), yalnızca faaliyetler yürüten bir girişim olmanın ötesinde, paydaşlar arasında sürekli bir bilgi akışı ve etkileşim sağlayan güçlü bir iletişim platformudur. Bu kapsamda oluşturulan LinkedIn grubu, ağın etkileşimini arttırmak ve üyeler arasında kesintisiz bir iletişim ağı kurmak amacıyla aktif şekilde kullanılmaktadır.

500’ün üzerinde profesyonelin bir araya geldiği ve her geçen gün büyüyen bu grup, sürdürülebilir bina alanında çalışan kamu kurumu temsilcilerinden akademisyenlere, mimar ve mühendislerden yapı malzemesi üreticilerine, gayrimenkul geliştiricilerden danışmanlara ve finans sektörü temsilcilerine kadar çok çeşitli uzmanlık alanlarından paydaşları bir araya getirmektedir. Türkiye’nin 39 farklı ilinden katılımcının yer aldığı bu dijital platform, yalnızca TSBA etkinliklerinin duyurulduğu bir kanal olmanın ötesine geçerek, sektördeki gelişmelerin paylaşıldığı, iyi uygulamaların görünür kılındığı ve üyeler arasında bilgi alışverişinin desteklendiği canlı bir etkileşim ortamıdır.

Gelecek Faaliyetler ve İşbirlikleri

Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı, önümüzdeki dönemde de paydaşları bir araya getirmeye, kapasiteyi arttırmaya ve sektörün dönüşümünü desteklemeye devam edecektir.

Bu doğrultuda, 2025 yılı ve sonrasında hayata geçirilmesi planlanan çalışmalar şu şekilde özetlenebilir:

Bina sektörüne yönelik hazırlanan E-Öğrenme Modüllerinin yaygınlaştırılması ve Türkiye genelinde herkesin erişimine açılması hedeflenmektedir. Bu sayede, sektör paydaşlarının bilgiye hızlı ve etkin bir şekilde ulaşması sağlanacaktır.

 Ulusal ve yerel düzeyde düzenlenecek çalıştaylar, ağ toplantıları ve uzman seminerleriyle paydaşlar arasında işbirliği ve bilgi paylaşımı güçlendirilecektir. Ayrıca, Türkiye’nin farklı şehirlerinde düzenlenecek bilgilendirme günleriyle yerel paydaşların sürece aktif katılımı teşvik edilecektir.

Uluslararası geçerliliğe sahip Sertifikalı Pasif Ev Tasarımcısı Eğitimlerinin yeniden düzenlenmesiyle sektördeki teknik uzman kapasitesi arttırılacak ve nitelikli insan kaynağı desteklenecektir.

Gençlerin sürece dahil edilmesini sağlamak ve yaratıcı çözümler geliştirmek amacıyla Avrupa Yeşil Mutabakatı ve bina sektörü odağında yenilikçi fikirlerin yarışacağı bir hackathon etkinliği organize edilecektir.

Sektördeki başarılı uygulamaların daha geniş kitlelere ulaştırılması amacıyla bir ‘İyi Uygulamalar Kütüphanesi’nin oluşturulması ve binalarda iklim dirençliliğini arttırmaya yönelik kapsamlı bir ‘Binalarda İklim Dirençliliği Rehberi’nin hazırlanmasına yönelik çalışmaları devam etmektedir.

Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın Türkiye’de uygulanmasına dair somut öneriler sunacak bir politika notunun hazırlanması ve yayımlanması planlanmaktadır.

Haziran 2026’da gerçekleştirilecek olan 28. Uluslararası Pasif Ev Konferansı’na TSBA üyelerinin katılımı desteklenerek Türkiye’nin bu alandaki çabalarının uluslararası düzeyde tanıtılması sağlanacaktır.

Gerçekleştirilen ve planlanan tüm bu faaliyetler, TSBA’nın yalnızca bir bilgi paylaşım ağı olmanın ötesine geçerek, sektörel kapasiteyi güçlendiren, politika önerileri geliştiren ve somut dönüşüm fırsatları yaratan dinamik bir yapı olduğunu ortaya koymaktadır.

Avrupa Yeşil Mutabakatı doğrultusunda ilerlerken, bina sektörünün dönüşümüne ortak katkı sunmak isteyen tüm kurumlar için TSBA, sağlam bir başlangıç noktası ve sürdürülebilir bir ortak zemin sunmaktadır. Bu nedenle Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı, ortak akıl ve işbirliği temelinde, geleceğin şehirlerini bugünden inşa etme vizyonuyla çalışmalarını sürdürecektir.

Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı hakkında bilgi edinmek için:

https://wrisehirler.org/icerik/turkiye-surdurulebilir-binalar-agi-projesi

Türkiye Sürdürülebilir Binalar Ağı kapsamında bugüne kadar atılan bazı önemli adımlar, bu ortak öğrenme ve paylaşım ortamını pekiştirmiştir:

Ağın önceliklerini belirlemek amacıyla üyelere yönelik çevrim içi anketler ve birebir görüşmeler gerçekleştirilmiş bu çalışma sonucunda ‘Türkiye Bina Sektörü İhtiyaç Analizi Raporu’ hazırlanmıştır. Bu analiz, sektördeki bilgi eksikliklerini, teknik kapasite gereksinimlerini, öncelikli konuları ve üyelerin ağdan beklentilerini ortaya koyarak TSBA’nın faaliyet planlamasına temel oluşturmuştur.

Belirlenen ihtiyaçlara yanıt vermek amacıyla geliştirilen 10 modülden oluşan E-Öğrenme Programı; Emisyon Ticaret Sistemlerinden Avrupa Yeşil Mutabakatı’na, enerji verimli bina tasarımından sürdürülebilir yapı malzemelerine, iklim dirençliliğinden finansman araçlarına kadar geniş bir konu yelpazesini kapsamaktad›ı. Bina yaşam döngüsünün tüm aşamalarına dokunan bu içerikler yakında tüm paydaşların ücretsiz erişimine açılacaktır.

27 Ekim – 1 Kasım 2024 tarihleri arasında, Danimarka’nın sürdürülebilir bina politikalarını ve uygulamalarını yerinde incelemek üzere Kopenhag’a bir çalışma ziyareti düzenlenmiştir. Türk ve Danimarkalı paydaşları buluşturan bu ziyaret kapsamında Kopenhag Belediyesi, sürdürülebilir şehir planlaması yapan danışmanlık ofisleri ve yapı malzemeleri Ar-Ge laboratuvarları ile birebir görüşmeler gerçekleştirilmiş; katılımcılar ülkeler arası bilgi alışverişini doğrudan deneyimleme fırsatı bulmuştur.

8-26 Ocak 2025 tarihleri arasında, TSBA üyelerine yönelik uluslararası geçerliliğe sahip Sertifikalı Pasif Ev Tasarımcısı Eğitimi düzenlenmiştir. Yoğun teknik içerikli bu eğitime katılan 11 üyemiz, sertifika sınavına başarıyla tamamlayarak ‘Sertifikalı Pasif Ev Tasarımcısı’ unvanını almaya hak kazanmıştır.

14 Nisan 2025 tarihinde düzenlenen Sürdürülebilir Binalar İşbirliği Çalıştayı, kamu ve özel sektör temsilcilerini bir araya getirerek birebir tanışma, ortaklık geliştirme ve bilgi paylaşımı için önemli bir fırsat sunmuştur. Etkileşimi yüksek bir formatta planlanan etkinlik, ağın işbirliğine dayalı yapısını güçlendirmiştir.